Leids Ontzet (Cornelis Joppensz.)

Maker: Oswald L. Wenckebach (1895-1962)
Locatie:
 Kamerlingh Onnesplein, NS Station Lammenschans 
Jaar plaatsing
1961
Materiaal:
 Brons

leidens_ontzet_07_07_1.jpg‘De Leidse weesjongen, Cornelis Joppensz. – 3 X 1574’. Voor Leiden dé Cornelis, die naar verluidt in de nacht van 2 op 3 oktober 1574 op de Lammenschans een bronzen pot met hutspot vond, daar door de haastig vertrokken Spanjaarden achtergelaten. Beeldhouwer Oswald Wenckebach gaf hem een gezicht.

De Spaanse troepen hadden Leiden maandenlang belegerd. 6000 Leidenaren lieten het leven, de meesten door honger en pest. Maar in de vroege ochtend van 3 oktober moest de vijand vluchten voor het water. Cornelis zag lichtjes wegtrekken van de Lammenschans. Hij moest en zou gaan kijken. Volgens de bronnen deed hij dit samen met Gijsbert Cornelisz. Schaeck, wachtmeester van de schutterij. En vond niet Cornelis, maar Gijsbert de pot omdat die, goed bewapend voorop ging.

Nu wordt de bronzen ketel bewaard in Stedelijk Museum De Lakenhal. Wanneer en hoe het verhaal in de wereld is gekomen dat Cornelis de vinder zou zijn, is onduidelijk. Feit blijft dat de naam van Cornelis Joppensz. inmiddels onverbrekelijk verbonden is met de 3-oktoberviering.

Wenckebach verbeeldde het moment van de befaamde vondst. Triomfantelijk steekt de jongen zijn rechterhand omhoog en roept kennelijk in de richting van de stad dat Leiden is ontzet. De pot met eten bungelt zwaar tussen zijn benen. Zoals vele van zijn portretfiguren getuigt ‘Leids Ontzet’ van Wenckebachs trouw aan het naturalisme. Maar binnen die traditionele aanpak, ontwikkelde de beeldhouwer een sobere en krachtige vormentaal. Cornelis gaf hij weer als jongvolwassene, met magere, slungelige ledematen. Details zijn summier: een plooi en een kraag suggereren de broek en het jak. De emotie is echter sterk aangezet: met de heftige gebaren en het expressieve gelaat verhief Wenckebach de 13-jarige weesjongen Cornelis tot sculpturale held van het Leids Ontzet. Ter gelegenheid van hun 75-jarig bestaan schonk de 3 October Vereeniging het beeld aan de gemeente Leiden.

 


Beelden in de Stad weergeven op een grotere kaart