Tentoonstelling 'Paestum ervaren’

Hoe reizigers in de 18de eeuw de tempels van de antieke stad Paestum beleefden.

Zo’n driehonderd jaar geleden bezochten kunstenaars, schrijvers en architecten als eersten de indrukwekkende tempelruïnes van Paestum in Zuid-Italië. De tentoonstelling ‘Paestum ervaren’ (2 mei - 1 september 2019) in het Rijksmuseum van Oudheden laat zien welke verwondering en discussies dat bij hen opriep: de plompe kalkstenen tempels leken totaal niet op de elegante klassieke architectuur van marmer die men tot dan toe kende, en Paestums ‘ontdekking’ veroorzaakte een ware cultuurschok. Heftige debatten over onder meer klassieke architectuur, architectuurgeschiedenis en esthetiek waren het gevolg. ‘Paestum ervaren’ geeft indruk van deze ervaringen, belevenissen en ontwikkelingen met tekeningen, gravures, modellen, fragmenten uit reisdagboeken en brieven. Blikvangers zijn een reeks gravures van Piranesi en een groot kurkmodel uit 1808 van Paestums grootste tempel. Ook de 19de en 20ste eeuw komen aan bod, met werk van de schrijvers Couperus en Vosmaer, en van fotograaf Cas Oorthuys. www.rmo.nl/paestum

De grote Griekse tempels van Paestum werden herontdekt in het midden van de 18de eeuw, toen steeds vaker kunstenaars, schrijvers en architecten Zuid-Italië bezochten. De lange reis was niet zonder gevaar: de moerassen waren verraderlijk en struikrovers en ziektes lagen op de loer. Maar de tempelruïnes kregen al gauw de naam zo indrukwekkend te zijn, dat reizigers die ontberingen trotseerden. De grove tempels met robuuste zuilen waren totaal anders dan de sierlijke klassieke architectuur die men op dat moment kende. Dat riep bij de bezoekers van Paestum zowel overweldigende als bevreemdende gevoelens op, en leidde tot felle discussies. Paestum, met de oudste Griekse tempels op Italiaanse bodem, zag men als de oorsprong van de architectuur. De
tempels vervulden als zodanig een fundamentele rol in de debatten over primitivisme. ‘Paestum ervaren’ laat bezoekers zien hoe esthetische concepten als ‘het sublieme’ en ‘het schilderachtige’ vervolgens in Paestum op gang kwamen, en hoe reizigers bij het betreden van de tempels al hun zintuigen inzetten bij het onderzoeken van de ruimtelijkheid, en het begrijpen van de architectuur.

De tentoonstelling is gebaseerd op het proefschrift van gastconservator dr. Sigrid de Jong (Universiteit Leiden). Zij onderzocht de invloed van Paestums ruïnes op het denken over en het ervaren van architectuur in de 18de eeuw. Haar proefschrift is uitgegeven in boekvorm onder de titel ‘Rediscovering Architecture. Paestum in Eighteenth-Century Architectural Experience and Theory’ (Yale University Press).

In de tentoonstelling zijn bruiklenen te zien uit o.a. het Rijksmuseum Amsterdam, het Nederlands Fotomuseum en de Universiteitsbibliotheek Leiden, samen met voorwerpen uit de eigen collectie. Het Rijksmuseum van Oudheden wordt gesteund door de BankGiro Loterij.

‘Paestum ervaren’ is een tentoonstelling op de begane grond van het Rijksmuseum van Oudheden. Gelijktijdig zijn op de eerste verdieping de grote zomertentoonstelling ‘Middeleeuwse tuinen’ en de expositie ‘Glas’ te zien. Kinderen kunnen terecht in het tekenatelier ‘Studio RMO’ (18 mei t/m 1 september) en bij het speurevenement ‘Kunstdetective’ in de zomervakantie.