Pilgrims naar Amerika 1620-2020

In 2020 wordt herdacht dat 400 jaar geleden een groep vluchtelingen met het schip de Mayflower naar Amerika vertrok om daar Plymouth Colony te stichten. Tegenwoordig kennen we deze migranten als de Pilgrims. Museum De Lakenhal presenteert een tentoonstelling waarin deze opmerkelijke reis wordt belicht, van het Engeland waar ze vandaan kwamen, via de stad Leiden waar ze 11 jaar in vrijwillige ballingschap verbleven, naar de wereld van de Native Americans waar ze hun kolonie stichtten. Welke keuzes maakten de historische sleutelfiguren (vrouwen, mannen en kinderen) in dit verhaal en wat zijn daarvan de gevolgen geweest? In de tentoonstelling worden deze en andere vragen belicht vanuit verschillende historische en actuele perspectieven.

Bezoekers op reis
De bezoekers worden als in een reis meegenomen langs Engeland, Nederland en Amerika. Zij treden in de voetsporen van bekende historische personages, waardoor er een persoonlijk perspectief op het verhaal ontstaat. Schilderijen en authentieke objecten geven impressies van het dagelijks leven in de verschillende werelden die zij ontmoeten. De keuzes en beslissingen die de Pilgrims vier eeuwen geleden maakten, worden vergeleken met huidige morele dilemma’s en moderne parallellen rondom vluchtelingen, migratie en kolonialisme. Op een uitdagende manier worden bezoekers uitgenodigd om hun visies op tolerantie en vrijheid te onderzoeken.
De expositieruimte van circa 420 m2 in de nieuwe tentoonstellingsvleugel bestaat uit vier delen, overeenkomend met de vier werelden die de Pilgrims aandeden. Elk deel zal vergezeld gaan met een vijfde wereld, onze, die de bezoeker herinnert aan de relevantie van vergelijkbare kwesties in onze eigen tijd.

Wie waren de Pilgrims? Wat waren hun dromen, hun problemen en hun overtuigingen? Door wie of wat werden zij beïnvloed en waarom namen zij de beslissingen die zij maakten? Wat herinnert ons aan hen? En op welke wijze zijn wij nog met hen verbonden?
In de tentoonstelling ligt de nadruk op de besluiten die de Pilgrims namen gedurende hun reis. Een historische, feitelijke en neutrale weergave van het verhaal wordt voor het eerst benadrukt. Deze weerlegt op prikkelende wijze de avontuurlijke en geromantiseerde versie die in de 19de eeuw is geconstrueerd. De objecten geven de bezoekers een nieuw beeld van de historische context waarin het verhaal zich afspeelt. De complexiteit van de situatie wordt inzichtelijk gemaakt door schilderijen, kaarten, prenten, tekeningen, wapens, boeken, gereedschap en andere alledaagse voorwerpen. Het designteam van NorthernLight is verantwoordelijk voor de interactieve elementen in iedere ruimte, waardoor het publiek op een persoonlijke manier betrokken raakt.

Vertrek naar een oude wereld
Het eerste deel introduceert de Pilgrims en geeft een beeld van de religieuze en politieke context in Europa en Engeland. De nadruk ligt op maatschappelijke kwesties en het ingrijpende besluit om hun thuisland te verlaten. In Engeland stelden de dwingende geloofsbepalingen van koning Jacobus I (1603) om te kiezen voor de Anglicaanse religie velen teleur. De Pilgrims vormden een strenge, puriteinse geloofsgemeenschap die zich van de Staatskerk had afgescheiden. Deze beslissing, die als verraad aan de koning werd beschouwd, maakte hun vlucht naar de Republiek der Verenigde Nederlanden onvermijdelijk om te kunnen overleven. Europa werd in die tijd verscheurd door religieuze en politieke conflicten. Holland, verwikkeld in een opstand omwille van geloofsvrijheid tegen de Spaanse koning, vormde het beloofde land voor de Pilgrims. Materiële objecten, waaronder een uiterst zeldzame wimpel die werd buitgemaakt op de Spaanse Armada, maken inzichtelijk waarom de Pilgrims besloten om Engeland te ontvluchten.

Leidens open wereld
Na het langdurige Spaanse beleg (1573-1574) dat de helft van de stadsbevolking het leven kostte, groeide Leiden uit tot een tolerante industriestad. De gastvrije houding tegenover migranten en de mogelijkheden op werk in de textielnijverheid trokken de Pilgrims aan. In dit tweede deel maakt de bezoeker kennis met het dagelijks leven in deze ‘eerlijke en mooie stad’. Authentieke documenten uit het stadsarchief brengt het publiek oog in oog met de open wijze waarop de stad de Engelse geloofsvluchtelingen verwelkomden. Kunstwerken verbeelden de straten en markten waar de Pilgrims elf jaar lang leefden. Gebruiksvoorwerpen uit het dagelijks leven laten zien hoe de Pilgrims woonden en werkten in Leiden gedurende de Gouden Eeuw. Er wordt ingezoomd op de religieuze debatten aan de jonge universiteit (1575) en de vrijheid van het gedrukte woord in de Republiek die de Pilgrims in 1609 naar Leiden brachten. Toen deze openbare debatten en persvrijheid werden verboden, was dit een belangrijke reden voor hun reis naar Amerika.

De “Nieuwe Wereld’ van de kolonisten
In dit derde deel staan de voorbereidingen centraal van de overtocht met de Mayflower naar Amerika en de aankomst in Plymouth, Massachusetts. In deze ruimte wordt het vroeg zeventiende-eeuwse topstuk getoond dat sinds kort is geïdentificeerd als het “Vertrek van de Pilgrims van Delfshaven” door Adam Willaerts. Na het overtuigen van investeerders in Engeland om hun overtocht te financieren en het verkrijgen van goedkeuring van de koning om zich als Engelse kolonisten in Amerika te vestigen, werden zij geconfronteerd met moeilijke kwesties: Wie wordt er achtergelaten? Wat gaat ermee om te overleven (voedsel, boeken, bouwgereedschap, luxegoederen)? Hoe kan na aankomst de strenge winter worden getrotseerd?

Veranderende werelden
Het laatste deel gaat in op een voor de Pilgrims nieuwe en onbekende wereld. Wat brachten de kolonisten daar teweeg in natuurlijk, sociaal en politiek opzicht? Dit deel zal de complexe relatie onderzoeken met de nieuwe omgeving waar inheemse stammen leefden. De eerste jaren van de nederzetting en de onomkeerbare veranderingen die daaruit volgden, geven verschillende perspectieven van zowel Native Americans als kolonisten. Omringd door elementen uit de Amerikaanse natuur (flora en fauna, jacht, visserij, houtkap) ontmoet de bezoeker verschillende aspecten van het naast elkaar leven van verschillende culturen (communicatie, defensie en gewelddadige bezetting). De tentoonstelling toont de viering van het oogstfeest in 1621 (Thanksgiving) en de beeldvorming daaromheen.
Snel na de komst van de Pilgrims zou de leefwereld en cultuur van de Native Americans op gewelddadige wijze veranderen en worden afgenomen.
Lange tijd is hiervoor nauwelijks aandacht geweest. Zo werden de Pilgrims na de Amerikaanse burgeroorlog als symbool gebruikt voor de eenwording van Amerika waarin hun Plymouth Colony als romantische mythe onderdeel werd van een nationaal verhaal. Vanaf de jaren ’70 van de 20ste eeuw vertegenwoordigen zij alle onrecht die de oorspronkelijke bewoners van Amerika is aangedaan. Sindsdien is Plymouth Massachusetts jaarlijks de plaats voor protesten tegen de eeuwenlange wrede en onrechtvaardige behandeling van Native Americans.

De tentoonstelling Pilgrims to America 1620-2020 is ontworpen als een reis die de verschillende werelden en beslissingen waarmee de Pilgrims geconfronteerd werden volgt. De vertelling is persoonlijk van toon en bevat getuigenissen uit het verleden die onderweg tot leven komen; interactieve ‘reflectiehuizen’ nodigen de bezoekers uit om vragen over vergelijkbare hedendaagse situaties (Wanneer zou jij je huis verlaten? Wat zijn de grenzen van mijn tolerantie? Wat heb ik nodig om me thuis te voelen? Wat kost het om in vrede te leven?) te onderzoeken. Met dit project wordt het herdenkingsjaar 2020 aangegrepen om te laten zien hoe actueel en relevant dit verhaal van vierhonderd jaar oud is.