De Stijl: de grote sprong in het onbekende van de abstracte kunst

Lezing/Debat
Wo 28 juni 2017 15:45 uur.
Diverse locaties binnenstad Leiden
Haarlemmerstraat 1 2312 DM LEIDEN
Lezing door Michael van Hoogenhuyze

Dankzij de herdenking van honderd jaar De Stijl weten we veel meer over De Stijl. Er zijn zo veel goede tentoonstellingen en uitstekende publicaties dat we wel moeten constateren dat alles is uitgezocht en beschreven. Wijzelf als lezers of museumbezoekers moeten slechts constateren dat we persoonlijk nog zoveel niet weten.

Met deze herdenking zijn de kunstenaars van de stijl geëerd, maar ook alle personen die zijdelings bij
De Stijl betrokken waren of ‘net niet’ tot die cirkel behoorden.

Opvallend is dat de werken van deze beweging nog zo ‘fris’ en inspirerend zijn dat we eigenlijk niet aan herdenken toekomen. De Stijl is er nog steeds, functioneert en vraagt om erkenning, is springlevend.

Het leidt tot een tegenstelling. Sommige mensen in het publiek en ook sommige organisatoren verlangen als herdenking een confettiregen van incidenten met rechte hoeken geometrische vormen en primaire
kleuren. Als we die vormen maar terugzien op plastic tassen, vaandels en gebakjes, zit het wel goed. Maar dan imiteren we slechts wat uiterlijke kenmerken, ingegeven na oppervlakkige waarneming. De Stijl heeft een aantal schitterende werken opgeleverd. Die zijn zo indrukwekkend dat het enige antwoord daarop kan zijn dat we onze eigen creativiteit en verbeeldingskracht mobiliseren om tot vernieuwing of voortzetting van die resultaten te komen. Geen Stijlkenmerken kopiëren, maar nieuwe idealen nastreven, geïnspireerd op het denken van De Stijl.

Die ‘voortzetting’ van De Stijl kan alleen als we gaan zoeken naar de fundamenten van De Stijl. In het begin van de twintigste eeuw zien we hoe op verschillende plaatsen in Europa kunstenaars de eeuwenoude basis van hun activiteiten ondergraven. Gebouwen en meubels zonder ornament, schilderijen zonder herkenbare voorstellingen, muziek zonder melodie komen in die jaren ineens tot stand. Deze kunstenaars hadden veel moed nodig om zo in het diepe te springen. Het ideaal was in veel gevallen ook geen kunst, maar een complete leefomgeving opgebouwd uit nieuwe elementaire vormen.

Het gaat er nu om of we iets van de overwegingen kunnen terugvinden die deze moedige kunstenaars hebben bewogen om deze beslissingen te nemen. Zelf schreven ze hun ideeën op in tijdschriften en manifesten. Maar het is geen eenvoudige kost. Het lijkt er op dat ze hun idealen in gedachten wel zagen maar ook niet altijd precies wisten wat er aan de hand was. Inmiddels is er over deze periode heel veel informatie verzameld, alsmede over de periode van kort daar vóór. Misschien kunnen we nu juist iets beter begrijpen wat er gebeurd is. In de lezing over De Stijl, de grote sprong in het onbekende van de abstracte kunst, gaan we onderzoeken of we nu meer helderheid kunnen krijgen over deze vragen.

Michael van Hoogenhuyze (1946) is jaren lang docent geweest binnen het kunstonderwijs, o.a. De Koninklijke Academie en het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. De laatste jaren is hij adviseur van de kunstenaarsvereniging ARS Aemula Naturae in Leiden. Daarnaast doet hij onderzoek naar kunst als denkproces, door hem omschreven als Het Muzisch Denken.

Locatie: Achmeagebouw, Dellaertweg 1, 2316 WZ Leiden
Start lezing: 15.45 uur

Voor meer informatie
Niels Kuiper: 06-41424399
Toegang gratis, reserveren verplicht: niels@beeldeninleiden.nl.